FAA breidt AI-tool SMART uit naar heel Amerikaans luchtruim

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit Federal Aviation Administration (FAA) heeft SMART, een AI-hulpmiddel dat luchtverkeersleiders adviseert, uitgebreid naar het hele nationale luchtruim. Enkele dagen na die aankondiging werden op vrijdag 13 november de vertrekken op luchthavens in het hele land meer dan vier uur stilgelegd, en functionarissen zeiden zaterdag nog steeds de hoofdoorzaak niet te kunnen noemen. Dit artikel zet uiteen wat elke bron vaststelt en waar de bronnen ophouden. Geen van de gelezen bronnen legt een verband tussen beide gebeurtenissen.

Wat is SMART en wat doet het?

SMART staat voor Strategic Management of Airspace, Routes, and Trajectories. Volgens Ars Technica, dat het informatieblad van de FAA aanhaalt, is het een cloudgebaseerd systeem van 875 miljoen dollar dat informatie over weerpatronen, vliegroutes, verkeersstromen en bezettingscijfers van verkeersleiders combineert om patronen in het luchtverkeer te voorspellen. Het is ontworpen om planningsaanbevelingen te doen, optimale vliegroutes te vinden en de beste volgorde van aankomsten te bepalen. Kortom: het is een adviserende laag. Het stelt voor, mensen beslissen.

Volgens Ars Technica zegt de FAA dat een menselijk team van specialisten in Washington uiteindelijk verantwoordelijk is voor het valideren van de aanbevelingen van SMART voordat ze naar de luchtverkeersleidingsfaciliteiten in het land gaan. In haar aankondiging van 21 september over de eerste uitrol voegde het agentschap toe dat het systeem niet kan worden gebruikt om de rol van verkeersleiders te vervangen of de controle over een vliegtuig over te nemen. Lokale verkeersleiders kunnen beslissen of ze de aanbevelingen opvolgen.

Welke resultaten claimt de FAA, en bij hoeveel vluchten?

Volgens Ars Technica zegt de FAA dat SMART heeft geholpen 180 vluchten om te leiden sinds de ingebruikname in het luchtruim boven Washington op 21 september. Het agentschap claimt een gemiddelde besparing van 10 minuten en bijna 80 gallon brandstof per vlucht; het Franse medium Next rekent dat om naar ongeveer 300 liter. Dit zijn cijfers van het agentschap zelf, en de gelezen bronnen vermelden geen onafhankelijke controle.

Op 10 november kondigde de FAA aan SMART voortaan te gebruiken in het luchtruim van alle 22 centra van het land om vertragingen en brandstofverbruik te verminderen en de reiservaring te verbeteren, aldus de mededeling van het agentschap die Ars Technica aanhaalt. Ars meldt ook, met verwijzing naar The Dallas Morning News, dat de dekking al was uitgebreid naar de centra in Atlanta, Jacksonville en Miami. De FAA gaf de krant het voorbeeld van een kortere route die was aanbevolen voor een vrachtvlucht naar Dallas-Fort Worth, zonder de vlucht te noemen of te zeggen hoe SMART het passagiersverkeer heeft geholpen.

Wie steunt de tool en wie is niet geraadpleegd?

De aankondiging van september bevatte steunbetuigingen van Ed Bastian, ceo van Delta Air Lines, en Robert Isom, ceo van American Airlines, volgens Ars Technica. De National Air Traffic Controllers Association, die meer dan 15.000 leden vertegenwoordigt, zei tegen het tijdschrift Flying dat ze niet is geraadpleegd en niet betrokken was bij het ontwerp, het testen of de invoering van SMART en dus niets kan zeggen over het effect op het personeel van de verkeersleiding. Die kloof tussen luchtvaartmaatschappijen en verkeersleiders is op zichzelf al een governancevraag.

Wat gebeurde er op 13 november?

Volgens Next gelastten de Amerikaanse autoriteiten dat de vertrekken op alle luchthavens van het land werden opgeschort vanwege een communicatieprobleem bij de luchtverkeersleiding; de FAA zei dat de maatregel was genomen wegens uitzonderlijke omstandigheden en om veiligheidsredenen. Next meldt dat de toestemming om te hervatten vrijdagavond aan de oostkust kwam. CNBC noemt het de langste onderbreking van vertrekken naar Amerikaanse luchthavens sinds de aanslagen van 11 september. Next voegt eraan toe dat de vorige vergelijkbare stop uit 2023 dateert, toen het NOTAM-systeem van de FAA uitviel, de berichten die piloten veiligheidskritische informatie geven.

Over de oorzaak tonen de bronnen een veranderend beeld. Next meldt dat minister van Transport Sean Duffy eerst wees op inconsistenties tussen de gegevens van de naderingsradars en de gegevens die vliegtuigen doorgeven, die hij toeschreef aan overbelaste apparatuur in de verkeerstorens. Next citeert hem aldus: "Dit is analoge telecommunicatie. Onze switches en onze routers raakten overbelast met data en vielen uit." Next geeft ook aan dat de FBI op dat moment een cyberaanval of misdrijf uitsloot en dat een software-update een van de overwogen sporen was.

Op een persconferentie op zaterdag zeiden functionarissen echter dat er geen definitieve oorzaak was vastgesteld, aldus CNBC. Routers en netwerkapparatuur leken betrokken, en de functionarissen noemden producten en diensten van Cisco en L3Harris Technologies. FAA-bestuurder Bryan Bedford zei dat het agentschap, omdat het de oorzaak niet kon aanwijzen, "niet bereid was enig risico te nemen" dat de instabiliteit zich zou voortplanten en een sensor de verbinding met vliegtuigen zou verliezen. "Wat we zagen was instabiliteit. We konden die niet verklaren", voegde hij toe, volgens CNBC.

Is er een verband tussen de storing en de AI-tool?

Geen van de gelezen bronnen stelt er een vast. Next schrijft dat het samenvallen van de SMART-uitbreiding en de vliegstop tot het tegendeel is bewezen toeval is, en dat niets op dit moment toelaat de uitrol aan het communicatieprobleem te koppelen. Air Space Intelligence, het bedrijf dat SMART voor de FAA ontwikkelt, verklaarde volgens Next dat de opschorting van vertrekken niets te maken heeft met SMART, met een van zijn producten of met de integratie in de systemen van de FAA en de luchtverkeersleiding. Dat is de verklaring van het bedrijf, geen onafhankelijke bevinding. Het artikel van Ars Technica, gepubliceerd vóór de storing, behandelt haar niet.

Wat de bronnen wel laten zien, is een kwetsbaarheid van andere aard. Welke oorzaak ook blijkt: functionarissen wezen naar netwerkapparatuur, niet naar een AI-model. Duffy zei tegen verslaggevers, volgens CNBC: "Zolang ik [de nieuwe architectuur] niet kan bouwen, zit ik vast aan L3Harris, dat eigenaar is van dit netwerk." L3Harris liet weten dat meer dan 70% van de geplande omzetting van de luchtruimcommunicatie van oude koperen draden naar glasvezel is afgerond en dat het het onderzoek van de FAA steunt.

Wat kost het en wie betaalt?

• Duffy vroeg het Congres volgens CNBC en Next om 50 miljard dollar voor een ingrijpende vernieuwing van het luchtverkeer en sprak van noodfinanciering die tweepartijdig is.
• Bedford zei volgens CNBC dat het vervangen van routers, bijvoorbeeld 2.000 Cisco 600-routers door Juniper-routers, dagelijkse praktijk is en los staat van de moderniseringsinspanning van 12,5 miljard dollar van de FAA.
• SMART zelf is volgens Ars Technica een systeem van 875 miljoen dollar.

Wat verandert dit voor een Nederlands bedrijf?

Voor luchtvaartmaatschappijen, vrachtoperators, reisbureaus en elk Nederlands bedrijf dat afhankelijk is van luchtvracht of verbindingen met de Verenigde Staten is de les praktisch in plaats van dramatisch. Ten eerste rust een AI-adviseringslaag op gewone netwerken: de waarde ervan hangt af van de betrouwbaarheid van de infrastructuur eronder, en een noodplan voor een landelijke stop van enkele uren is een redelijke voorzorg. Ten tweede laat het SMART-model een mens de aanbevelingen valideren, en de vakbond van verkeersleiders zegt niet te zijn geraadpleegd: bedrijven die AI-advies in hun eigen processen invoeren, doen er goed aan degenen die het toepassen vroeg te betrekken. Ten derde moet men leveranciers vragen wat ze beweren en wat onafhankelijk is gecontroleerd, aangezien de genoemde tijd- en brandstofbesparingen van het agentschap zelf komen. Zolang de FAA haar onderzoek niet heeft gepubliceerd, moet elke bewering over de oorzaak van de storing als onbevestigd worden behandeld.