Spanje wil eigen groene stroom verplichten voor AI-datacenters

Aangedreven door de AI-hausse ontpopt Spanje zich als koploper in de ontwikkeling van datacenters in Zuid-Europa, maar de regering wil niet dat deze golf van projecten tegen elke prijs doorgaat. Het kabinet werkt aan een koninklijk decreet dat datacenters met een aansluitvermogen van minstens 1 MW verplicht om 80 procent van hun stroomverbruik te dekken via hernieuwbare eigen opwekking of stroomafnamecontracten (PPA's) die gekoppeld zijn aan nieuwe Spaanse hernieuwbare installaties, die niet meer dan 18 maanden vóór de start van het datacenter in gebruik mogen zijn genomen.

De meest omstreden clausule: uurcorrelatie

Het is niet genoeg om op jaarbasis veel groene stroom in te kopen: de meest besproken eis is de zogenoemde uurcorrelatie, die inhoudt dat elk uur minstens 80 procent van de door het datacenter verbruikte elektriciteit gedekt moet zijn door hernieuwbare stroom die in datzelfde uur is opgewekt. Daar zit het echte probleem: een datacenter draait 24 uur per dag, maar de zon schijnt niet 's nachts en de wind waait niet op bestelling. De sector stelt dat het voldoen aan deze voorwaarde sommige projecten fors duurder zou maken, of zonder extra back-upcapaciteit ronduit onhaalbaar.

Al twaalf gigawatt vastgelegd op het net

De omvang van het fenomeen is al zichtbaar op het elektriciteitsnet: netbeheerder Red Eléctrica heeft datacenters al meer dan 6 GW aan aansluitcapaciteit toegekend op het transmissienet, plus nog eens ongeveer 6 GW die sinds 2020 zijn toegekend op het distributienet. In totaal dus ongeveer 12 GW aan capaciteit die al is vastgelegd, tegenover de 3,5 tot 4 GW aan elektriciteitsvraag die de Spaanse AI-strategie voor de hele sector had voorzien tegen 2030. Red Eléctrica bevestigt dat het verbruik van IT-infrastructuuractiviteiten in sommige maanden een jaar-op-jaargroei van meer dan 75 procent liet zien.

De capaciteit van datacenters verdrievoudigen te midden van een water- en klimaatcrisis zoals Europa die nu doormaakt, is een ecologische absurditeit en een sociale onverantwoordelijkheid.

Wie uiteindelijk de stroomrekening betaalt

Het stroomverbruik van een datacenter is enorm, continu en weinig flexibel. Als voor deze projecten meer distributienetten, meer productiecentrales en meer back-upcapaciteit nodig zijn — inclusief gas als hernieuwbare bronnen tekortschieten — dan kan een deel van die kosten uiteindelijk terechtkomen op de energierekening van gezinnen. Het ontwerpdecreet zelf erkent dat risico: een ongeordende groei zou het gebruik van gas als marginale energiebron kunnen vergroten, en daarmee de elektriciteitsprijs voor alle verbruikers kunnen opdrijven. Dat is precies wat al is gebeurd in de Verenigde Staten, waar dergelijke datacenters de energierekening van bewoners in de betrokken regio's hebben doen stijgen.

67 miljard euro aan investeringen, en het waterfront

Brancheorganisatie Spain DC schat dat de sector tegen 2030 bijna 67 miljard euro aan investeringen in Spanje zou kunnen losmaken. Tegelijkertijd presenteerde de Europese Commissie in juni de Cloud- en AI-ontwikkelingswet (CADA), die beoogt de datacentercapaciteit van de EU binnen 5 tot 7 jaar te verdrievoudigen door vergunningen te versnellen en de toegang tot energie, land en water te vergemakkelijken. Het Europees Milieuagentschap waarschuwt echter voor de waterafdruk van deze infrastructuur, die vooral verband houdt met de opwekking van de elektriciteit die ze voedt, maar ook met koeling en de productie van halfgeleiders. Spain DC reageert dat groei van de digitale capaciteit geen evenredige groei van het waterverbruik hoeft te betekenen, en ziet de belangrijkste besparingsmogelijkheden in droge koeling, gesloten circuits, 'free cooling' en gezuiverd water — al erkent de organisatie dat droge koeling tijdens extreme hitte meer elektriciteit kan vergen.

• 80 procent van het stroomverbruik moet worden gedekt door eigen hernieuwbare energie, met uurcorrelatie
• Ongeveer 12 GW aan capaciteit al toegekend, tegenover 3,5-4 GW verwacht voor 2030
• 67 miljard euro aan investeringen geschat door Spain DC tot 2030
• De Europese CADA-wet wil de datacentercapaciteit van de EU binnen 5-7 jaar verdrievoudigen

Wat dit betekent voor Spanje, en daarbuiten

Voor een consument hangt de uitkomst af van hoe de lopende regelgevende touwtrekkerij wordt beslecht: na bezwaren van de sector zegt de regering bereid te zijn enkele punten van het decreet te verzachten, terwijl ze erop staat het net en de elektriciteitsprijs te blijven beschermen. Techbedrijven, energiebedrijven en investeerders vinden de uur-op-uur correlatie-eis bijzonder moeilijk haalbaar, en van de definitieve versie van de regel zal afhangen of Spanje AI-infrastructuurinvesteringen kan aantrekken zonder de kosten door te schuiven naar gezinnen, zoals al is gebeurd in de Verenigde Staten. De overvloed aan concurrerend geprijsde hernieuwbare energie, beschikbaar land en goede connectiviteit verklaren waarom het land een centrale rol is gaan spelen in de uitrol van AI-rekencapaciteit in Zuid-Europa; hoe dit decreet uitpakt, op de voet gevolgd door andere EU-landen die de CADA-wet toepassen, zal laten zien of dat leiderschap kan worden opgebouwd zonder de water- en energiedruk te verergeren waar Greenpeace en het Europees Milieuagentschap zelf al voor waarschuwen.