Chinees hoogste hof stelt eerste AI-regels op tegen deepfakes

Op maandag 7 september 2026 publiceerde het Hoogste Volksgerechtshof van China (SPC) een juridisch advies van 24 artikelen over hoe rechtbanken moeten omgaan met geschillen rond kunstmatige intelligentie, aldus het staatspersbureau Xinhua en de South China Morning Post. Het is de eerste landelijke richtlijn van dit soort en geeft Chinese rechters een gemeenschappelijk kader voor rechtszaken over deepfakes, gekloonde stemmen, algoritmische prijsstelling en door AI gegenereerde desinformatie — ook al heeft Peking nog geen aparte wet aangenomen die kunstmatige intelligentie zelf reguleert.

In plaats van nieuwe strafbare feiten te creëren, legt het advies volgens de SCMP aan rechtbanken uit hoe vier bestaande wetten — het Burgerlijk Wetboek, de Cyberveiligheidswet, de Auteursrechtwet en de Wet Bescherming Persoonsgegevens — moeten worden toegepast op geschillen rond generatieve AI. Het hof omschreef de richtlijnen als de eerste in hun soort, bedoeld om „duidelijke juridische rode lijnen te trekken” en tegelijk de groei van de binnenlandse AI-industrie te ondersteunen, in lijn met het huidige beleid van de regering om AI-ontwikkeling aan te moedigen terwijl de risico's worden beheerst. De stap komt terwijl China en de Verenigde Staten wedijveren om dominantie in deze technologie, een context waarin Peking doorgaans snelle bestuurlijke richtlijnen heeft verkozen boven één alomvattende AI-wet.

Deepfakes, gekloonde stemmen en de doden 'tot leven wekken'

Een centraal onderdeel van het advies gaat over door AI gegenereerde digitale evenbeelden. Volgens Xinhua maken de richtlijnen „duidelijk dat niemand AI mag gebruiken om herkenbare digitale evenbeelden van anderen te maken of te verspreiden zonder hun toestemming, met inbegrip van gekloonde gezichten en stemmen”. De SCMP meldt dat de door het hof genoemde voorbeelden ook het gebruik van AI omvatten om overledenen digitaal „tot leven te wekken” — een dienst die sommige Chinese AI-bedrijven al commercieel aanbieden aan rouwende families — wat volgens het hof inbreuk kan maken op wettelijke bescherming van iemands identiteit, beeltenis, stem en reputatie, zelfs zonder lasterlijke inhoud.

Het advies biedt slachtoffers van seksuele deepfakes ook een expliciete weg om te procederen: het „biedt juridisch verhaal aan iemand van wie het gezicht digitaal is gemanipuleerd om valse, lasterlijke seksuele beweringen te verspreiden”, aldus Xinhua. Onder de nieuwe regels kan een AI-dienstverlener wettelijk aansprakelijk worden gesteld als deze niet „tijdig actie onderneemt” nadat is gemeld dat het systeem inhoud heeft gegenereerd die iemands rechten schendt — een notice-and-takedownnorm die al lang geldt voor door gebruikers gegenereerde inhoud, nu expliciet uitgebreid naar output van generatieve AI-systemen zelf.

Algoritmische prijsstelling: 'ruimte laten' waar consensus ontbreekt

Naast deepfakes richten de richtlijnen zich volgens Xinhua ook op „algoritmische prijsdiscriminatie en door AI gegenereerde desinformatie” — een formulering die verwijst naar de langlopende Chinese consumentenklacht bekend als „vaste klanten afzetten met big data” (大数据杀熟), waarbij platforms de eigen gegevens van een vaste klant gebruiken om die stilletjes meer te laten betalen dan een nieuwe klant voor hetzelfde product. Het advies verbiedt niet elke vorm van algoritmische prijsstelling zonder meer. SPC-vicevoorzitter Tao Kaiyuan zei op een persconferentie dat de richtlijnen bedoeld zijn om „ontwikkeling en veiligheid in evenwicht te brengen” en vooral procedurele vragen te verduidelijken voor rechters die AI-gerelateerde zaken behandelen, in plaats van elke inhoudelijke kwestie in één keer te beslechten.

• 24 artikelen, gepubliceerd op 7 september 2026 door het Hoogste Volksgerechtshof, passen het Burgerlijk Wetboek, de Cyberveiligheidswet, de Auteursrechtwet en de Wet Bescherming Persoonsgegevens toe op AI-geschillen
• Verbiedt het maken of verspreiden van herkenbare digitale evenbeelden — inclusief gekloonde gezichten en stemmen — zonder toestemming van de betrokkene
• Biedt expliciet juridisch verhaal aan slachtoffers van seksuele deepfakes en door AI gegenereerde laster
• Stelt AI-dienstverleners aansprakelijk als zij niet handelen na melding van inbreukmakende AI-inhoud
• Richt zich op algoritmische prijsdiscriminatie en door AI gegenereerde desinformatie, zonder dynamische prijsstelling volledig te verbieden

Voor kwesties waarover nu moeilijk consensus te bereiken is, laten de richtlijnen ruimte voor verduidelijking, zodat verdere ervaring kan worden opgebouwd en passende verduidelijking kan volgen zodra de omstandigheden daarvoor rijp zijn.

Wat verandert er voor Nederlandse AI-bedrijven in China

President Xi Jinping had de richting al in juli aangegeven, door functionarissen op een nationale conferentie op te roepen „het risicobewustzijn te versterken en ervoor te zorgen dat AI veilig en beheersbaar blijft” — een formule die het advies van het SPC nu vertaalt naar een concrete juridische norm in plaats van een politieke leus. Voor een Nederlands bedrijf dat chatbots, stemkloontools of generatoren voor afbeeldingen en video's aanbiedt aan gebruikers in China, is de praktische verandering dat een verzoek om verwijdering van een door AI gegenereerde deepfake of lasterlijke inhoud nu onderworpen is aan een expliciete juridische toets: wie een melding over inbreukmakende inhoud negeert, stelt de dienstverlener bloot aan directe aansprakelijkheid voor een Chinese rechtbank, ongeacht waar het onderliggende model is getraind. Het gedeelte over algoritmische prijsstelling verdient eveneens aandachtige lezing door elk bedrijf dat AI-gestuurde dynamische prijzen hanteert voor Chinese klanten, zelfs wanneer het volledig van buiten China opereert: dezelfde consumentenbeschermingslogica die lang is ingezet tegen het „afzetten van vaste klanten met big data” geldt nu expliciet ook voor door AI vastgestelde prijzen.