Het watermerk wordt de norm: hoe AI leert signeren wat ze schrijft

Op 14 augustus publiceerde Anthropic een blogpost om een brand te blussen die het bedrijf een paar dagen eerder zelf had aangestoken, door aan te kondigen dat alle teksten die zijn Claude-modellen produceren voortaan een onzichtbaar watermerk zouden dragen. Het protest liet niet lang op zich wachten: op Reddit zag een gebruiker er een samenzwering tegen gebruikers in, een ander antwoordde dat de enige reden om zo'n markering te weigeren de wens om te liegen was. Business Insider meldt dat tientallen berichten over het opzeggen van abonnementen circuleerden op X. De maatregel is echter geen gril: ze is een antwoord op de gedragscode die is gekoppeld aan de Europese AI-verordening, waarvan de transparantieverplichtingen op 2 augustus in werking zijn getreden. De voorziene sancties lopen op tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde omzet.

Een geladen dobbelsteen in plaats van het toeval

De methode die Anthropic gebruikt heet SynthID-Text en komt van een directe concurrent: ze is ontwikkeld door Google DeepMind, eind 2024 gepubliceerd in Nature, en bouwt voort op een inzicht van onderzoeker Scott Aaronson dat al in 2022 werd geformuleerd. Het principe raakt aan de manier waarop tekst zelf tot stand komt. Wanneer een model het volgende woord kiest, put het uit meerdere even plausibele kandidaten — "bewolkt" of "grijs" om een lucht te beschrijven — en die keuze bevat een element van toeval. Het watermerk vervangt dat toeval door een reeks afgeleid van een geheime sleutel. Anthropic gebruikt zelf de vergelijking met een potje Monopoly waarbij de dobbelstenen zijn vervangen door de decimalen van pi. De zetten blijven onvoorspelbaar voor de spelers; wie de sleutel bezit, kan achteraf verifiëren dat de partij deze signatuur draagt.

Het watermerk heeft geen invloed op de kwaliteit van Claude's antwoorden. Voor een lezer is een gemarkeerd antwoord niet te onderscheiden van een antwoord dat dat niet is.

De inventarisatie van gebruikssituaties die het bedrijf geeft, bevat een paar nuttige verrassingen. Een vertaling komt duidelijk gemarkeerd naar voren, omdat elk woord daarin door het model wordt gekozen. Een lichte revisie van uw eigen tekst laat weinig sporen na: als bijna alle woorden van uzelf blijven, heeft het watermerk nergens houvast aan. Code laat zich zeer slecht markeren, omdat een programma dat moet werken zelden meerdere gelijkwaardige formuleringen toelaat — het merkteken verplaatst zich dan naar de commentaarregels, met een verwaarloosbaar effect op de code zelf. Wat het wissen betreft, erkent Anthropic dat een volledige, woord-voor-woord herschrijving de signatuur verwijdert; het bedrijf voegt daaraan toe dat op dat punt de kwalificatie van door AI gegenereerde tekst zelf twijfelachtig wordt.

Wat het merkteken niet zegt

Drie beperkingen verdienen het om zwart op wit te worden gezet, want zij bepalen wat het instrument in de praktijk waard is. De detectie is collectief: ze signaleert het gebruik van een model, nooit een account of een individu. Het ontbreken van een merkteken bewijst niets, aangezien een korte of sterk bewerkte tekst het signaal verdunt tot het verdwijnt. Ten slotte is de uitrol wereldwijd en niet Europees: Anthropic geeft toe niet te beschikken over een betrouwbare manier om het systeem te beperken tot het grondgebied dat het oplegt.

De geschiedenis van de sector nodigt bovendien uit tot voorzichtigheid. OpenAI lanceerde in januari 2023 zijn eigen tekstdetector, om die zes maanden later weer uit te schakelen: hij herkende slechts 26% van de gegenereerde teksten correct en beschuldigde in 9% van de gevallen ten onrechte mensen. De twee commerciële referenties op dit gebied, GPTZero en Pangram, sporen stilistische tics van modellen op — Anthropic noemt als voorbeeld de constructie "het is niet X, het is Y", inclusief zelfkritiek. Die valse positieven treffen vooral mensen die Engels als tweede taal schrijven. Het watermerk speelt in een andere categorie: waar een detector achteraf gist, wordt het merkteken bij de bron aangebracht en met een sleutel geverifieerd. DeepMind stelt SynthID te hebben laten draaien op bijna twintig miljoen Gemini-antwoorden zonder meetbare achteruitgang van de tevredenheid — een cijfer dat met het gebruikelijke voorbehoud moet worden bekeken, aangezien het afkomstig is van de ontwerper van de methode.

Google trekt op hetzelfde moment zijn zichtbare watermerken terug

Dezelfde week deed zich bij Google de tegenovergestelde beweging voor. Het bedrijf staat nu toe om het zichtbare watermerk uit te schakelen — het kleine sterretje in de hoek van afbeeldingen, video's en muziek die zijn Nano Banana- en Omni-modellen produceren — via een instelling "Media watermark" in Gemini en in zijn videogenerator Flow. Josh Woodward, vicepresident van Google Labs, Gemini en AI Studio, benadrukt dat de onzichtbare markeringen van SynthID en de C2PA-metadata behouden blijven: het blijft mogelijk om Gemini of de zoekmachine te vragen of content is gegenereerd. De instelling wordt niet aangeboden in landen die een zichtbaar watermerk verplicht stellen.

De onderbouwing berust op één vaststelling: veel gebruikers verwijderden deze merktekens toch al handmatig, en de belangrijkste concurrenten pasten ze niet toe. OpenAI steunt op SynthID en C2PA, Meta lanceerde zijn eigen standaard Content Seal. Met andere woorden: het zichtbare merkteken was geen betrouwbaar signaal meer, enkel nog een esthetisch ongemak voor wie zich wel aan de regels hield.

• Gemarkeerd: teksten gegenereerd door de Claude-modellen die sinds 2 augustus zijn uitgebracht, vertalingen inbegrepen.
• Weinig of niet gemarkeerd: een lichte revisie van uw eigen tekst, en broncode buiten de commentaarregels.
• Gewist: door een volledige, woord-voor-woord herschrijving van de geproduceerde tekst.
• Onzichtbaar maar aanwezig: bij Google blijven SynthID en C2PA bestaan, ook als het sterretje verdwijnt.

Wat dit verandert voor bedrijven

Voor een Nederlandse organisatie die met AI ondersteunde content produceert — van een marketingafdeling tot een advocatenkantoor of een overheidsinstelling — is het gevolg concreet. Niet langer is het de gebruiker die beslist of het gebruik van een model wordt gemeld: de melding wordt bij de bron aangebracht, door de aanbieder zelf, op grond van een Europese regelgevingsverplichting die ook in Nederland rechtstreeks van toepassing is. Anthropic geeft aan dat de andere grote laboratoria die dezelfde gedragscode hebben ondertekend, hun eigen watermerken zullen uitrollen. De vraag zal dus binnenkort niet meer zijn of een tekst gemarkeerd is, maar wie de sleutel bezit om dat te verifiëren — en wat die sleutel zal kunnen aantonen tegenover een werkgever, een examencommissie of een Nederlandse rechter. Anthropic belooft een detectie-API; het is aan de betrouwbaarheid daarvan, en niet aan de intentieverklaringen, dat het hele systeem beoordeeld zal moeten worden.