Werkloosheidscijfers nuanceren het AI-verhaal voor starters

Op 26 september 2026 is de belangrijkste conclusie voorlopig dubbelzinnig: jonge Amerikaanse afgestudeerden zijn niet aantoonbaar massaal door AI uit de arbeidsmarkt gedrukt, maar hun start blijft moeilijk. Een nieuw werkdocument van onderzoekers van het Münchense CESifo stelt dat de werkloosheid in de zomer van 2026 niet ongewoon hoog was. Dat zet vraagtekens bij stellige voorspellingen dat generatieve AI al direct banen voor starters zou vervangen.

Robert Fairlie en Jane Wu analyseerden gedetailleerde gegevens uit de Current Population Survey van het US Census. Hun afbakening betreft mensen van 22 tot 25 jaar met een bachelordiploma die geen vervolgopleiding volgen. Juist bij recente afgestudeerden zouden veranderingen in vraag naar arbeid eerst kunnen opvallen, schrijven zij: werkgevers kunnen eenvoudiger, relatief gestandaardiseerde functies minder vaak invullen zonder ervaren medewerkers te ontslaan.

Geen uitzonderlijke piek in de zomer

De werkloosheid onder nieuwe afgestudeerden stijgt voorspelbaar in de zomer, wanneer veel studenten tegelijk de arbeidsmarkt betreden. Daarom vergelijken de onderzoekers seizoenen en jaren vanaf 2022, het jaar waarin de werkgelegenheid terugkeerde naar het niveau van voor de pandemie en waarin ChatGPT verscheen. De werkloosheid kwam in de zomer van 2026 uit op 7,3 procent. Dat valt binnen de eerder gemeten bandbreedte van 6,3 procent in 2022 tot 7,8 procent in 2024.

Ook wanneer de onderzoekers mensen meetellen die zeggen werk te willen maar niet actief zoeken, verandert het beeld volgens hen niet wezenlijk. Formeel gelden die mensen niet als werkloos. De auteurs vergeleken de jonge afgestudeerden verder met leeftijdgenoten zonder diploma, met afgestudeerden van 30 tot 49 jaar en met beroepsgroepen die volgens een onderzoek uit 2023 verschillend aan AI zouden zijn blootgesteld. In bijna alle analyses waren verschillen in trends statistisch niet significant.

• De analyse gaat over Amerikaanse bachelorafgestudeerden van 22 tot 25 jaar zonder vervolgstudie.
• De werkloosheid in zomer 2026 bedroeg 7,3 procent en lag binnen de eerdere zomerbandbreedte.
• Vergelijkingen met andere leeftijds- en opleidingsgroepen leverden meestal geen statistisch significant verschil op.
• De uitkomst zegt nog niet hoe sterk AI latere afstudeerjaren zal beïnvloeden.

Werkloosheid is niet hetzelfde als een goede baan

De geruststellende conclusie heeft duidelijke grenzen. De Federal Reserve Bank of New York meldde dat afgestudeerden van 22 tot 27 jaar in juni 2026 een werkloosheidspercentage van 5,7 procent hadden. Dat was aanzienlijk hoger dan het landelijke gemiddelde en één procentpunt hoger dan twee jaar eerder voor dezelfde groep. Voor alle jonge werknemers lag het percentage in juni op 7,2 procent. Door de andere leeftijdsgroep en meetmaand zijn deze cijfers niet één op één vergelijkbaar met de CESifo-uitkomst.

Bovendien laat onderbenutting zien wat een werkloosheidscijfer mist. Volgens de New York Fed werkte 42 procent van de afgestudeerden van recente jaargangen in functies waarvoor geen bachelordiploma nodig is. Voor alle afgestudeerden bedroeg dat 33,7 procent. Iemand kan dus werk hebben en toch buiten het niveau, vakgebied of inkomenspad terechtkomen waarop de opleiding was gericht. Voor starters is die ervaring vaak even bepalend als de vraag of zij officieel werkloos zijn.

Twee onderzoeken meten niet hetzelfde

De CESifo-studie volgt op eerder onderzoek van Stanford, dat juist een duidelijke achterstand zag in instapwerkgelegenheid binnen zogenoemde door AI geraakte beroepen. De tegenstrijdigheid hoeft niet te betekenen dat één van beide analyses onjuist is. Stanford gebruikte loon- en personeelsgegevens van HR-bedrijf ADP, terwijl CESifo de bredere Census-enquête gebruikt. Beide bronnen hebben een andere dekking en beantwoorden een andere vraag.

ADP keek naar het totale aanbod van banen in uiteenlopende velden. Een werkloosheidspercentage omvat ook de totale vraag naar zulke banen. Als het aantal beschikbare startersfuncties daalt, maar minder mensen actief naar die functies zoeken, kan de werkloosheid stabiel blijven. De CESifo-cijfers sluiten een verschraling van instapmogelijkheden dus niet uit. Omgekeerd bewijzen afnemende vacatures op zichzelf niet dat AI de oorzaak is.

Selectie en vaardigheden veranderen al wel

AI is intussen zichtbaar in het sollicitatieproces. Volgens LinkedIn was 66 procent van de recruiters begin 2026 van plan AI vaker te gebruiken bij de voorselectie voor gesprekken. Van de werkzoekenden zei 81 procent AI te hebben gebruikt of dat te willen doen. Dat verplaatst meer van de eerste stappen naar geautomatiseerde systemen. Studenten passen cv's aan op vacatureteksten en proberen relevante vaardigheden explicieter te tonen, maar vragen ook om begrijpelijke feedback en een reële kans om door een persoon gezien te worden.

Werkgevers noemen AI-vaardigheden eveneens vaker. De National Association of Colleges + Employers zag zulke eisen in het voorjaar in 16,5 procent van de vacatureteksten, tegenover 10,5 procent in de voorafgaande herfst. In totaal zocht 28 procent van de werkgevers volgens de organisatie naar jonge medewerkers die AI in hun werk kunnen gebruiken. Handshake meldde dat afstudeerders van 2026 AI-vaardigheden twee keer zo vaak op hun cv noemden als de lichting van 2022. Van die vermeldingen verwees 74 procent naar praktijkprojecten, niet naar alleen onderwijs.

Voor Nederlandse afgestudeerden zijn de Amerikaanse percentages geen voorspelling voor de eigen arbeidsmarkt. Ze onderstrepen wel een herkenbare les voor opleidingen, loopbaanbegeleiders en werkgevers: kijk verder dan één indicator. De vraag is niet alleen hoeveel starters werkloos zijn, maar ook hoeveel passende functies er zijn, hoe selectie werkt en welke vaardigheden aantoonbaar gevraagd worden. De CESifo-auteurs waarschuwen dat de klassen van 2027 en later sterker geraakt kunnen worden als het gebruik van AI op de werkvloer verder toeneemt. Daarvoor zijn meerdere jaren gegevens nodig.